Naar inhoud

Kermissen

 

Het woord “kermis” is afgeleid van “kerkmis”, wat staat voor kerkwijdingsfeest.

Kermissen waren dus in oorsprong kerkelijke aangelegenheden. In de 20ste eeuw, soms al aan het einde van de 19de eeuw, zien we overal in onze dorpen gemeentelijke feestcommissies ontstaan. Zij regelden zowat alles i.v.m. de kermissen en bepaalden telkens opnieuw ook de datum. Er bestonden wel ongeschreven regels (zoals de xste zondag van …), maar om praktische redenen werd er al eens van afgeweken (concurrentie van een buurdorp …). Om diezelfde redenen werd de kermis soms definitief op een ander tijdstip bepaald. In sommigee gemeenten waren er meerdere kermissen, vaak een grote en een kleine. Ook die tweede lijkt vaak van religieuze oorsprong.

Aalter (centrum)

De kerk staat onder het patroonschap van de heilige Cornelius, wiens naamdag op 16 september valt. Zeker vijf eeuwen lang, tot in het begin van de 20ste eeuw (o.a. met het bekende Aalter-nuchting), vond er een belangrijke bedevaart naar de heilige in Aalter plaats (zie hierover L. Stockman, Geschiedenis van Aalter, Aalter, 1979, p. 153 e.v. en p. 490 e.v.). Uit documenten blijkt dat hij tot 1900 plaatsvond op 16 september of de eerstvolgende zondag. In 1900 gebeurde dit voor het eerst, en toen als uitzonderlijk beschouwd, op zondag 23 september.

De (gemeente- of grote) kermis vindt plaats op de eerste zondag na 16 september (ten laatste zondag 23 september).

In de 19de eeuw ontstonden er ook in talrijke wijken kermissen, o.a. in Oostergem, Houtem-Oostmolen enz. De meest bekende en overgebleven kermis is Statiekermis (soms ook kleine kermis genoemd). De feestelijkheden vinden nu plaats tijdens het Pinksterenweekend.

Bellem

Het groene dorpe is een kermisdorp bij uitstek. Het verhaal wil dat er om de zes weken kermis is. Momenteel zijn er nog twee.

De kerk is toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw (Geboorte). Deze feestdag valt op 8 september. Haar belangrijkste feestdag is echter 15 augustus. In de 16-17de eeuw viel de kermis in Bellem op Heilig-Sacramentsdag. In principe valt die op de tweede donderdag na Pinksteren, maar in Bellem vierde men kermis (ommegang/processie) op de woensdag in de Pinksterenweek.

In de 19de eeuw trok de grote processie op 15 augustus door het dorp, maar in het begin van de 20ste eeuw vond er ook nog altijd een processie plaats op Sacramentsdag (in 1908 op beide dagen processie/kermis). Toch zou er zeker tot het midden van de 20ste eeuw (grote?) kermis worden gevierd de eerste zondag na 8 september, naast ook nog een meikermis (3de zondag van mei).

De huidige Augustuskermis vind plaats in het weekend het dichtst bij 15 augustus en leunt dus aan bij de grote processie.

De Oktoberkermis gaat terug op de zogenaamde kleine kermis, die zeker al vanaf het midden van de 19de eeuw werd gevierd op de 4de zondag. Vanaf 1863 volgde er op de maandag van de oktoberkermis een jaar- en paardenmarkt.

Lotenhulle

De kerk is toegewijd aan het H.-Kruis en de H.-Kruisverheffing wordt gevierd op 14 september (is in principe de officiële kermisdag in Lotenhulle). In praktijk blijkt dit al eeuwen anders te zijn. Bij de H.-Kruisdevotie hoorde al zeer vroeg een Sint-Kruisommegang, die werd gehouden op Drievuldigheidsdag (de eerste zondag na Pinksteren). Andere belangrijke devoties vertoonden zich door het stichten van kapelanijen. In Lotenhulle was zeker deze van O.-L.-Vrouw zeer belangrijk, en werd ze in de loop van de 18de eeuw zelfs belangrijker dan de H.-Kruisverering. Hierdoor ontstond het broederschap van O.-L.-Vrouw van de Rozenkrans. Het feest werd in 1716 vastgelegd op de eerste zondag in oktober (vanaf 1913 valt de feestdag op 7 oktober).

De huidige Voorjaarskermis stemt overeen met de historische kleine kermis, ontstaan door de Sint-Kruisommegang en gehouden op Drievuldigheidsdag: het weekend na Pinksteren.

De Najaarskermis is de grote kermis of het feest van de Heilige Rozenkrans en wordt nu georganiseerd op de eerste zondag na 1 oktober.

Poeke

De kerk heeft Sint-Lambertus als patroon, met naamdag op 17 september.

Er vonden historisch twee kermissen, met ommegang of processie, plaats. In juni was er de kleine of ommegangkermis. Er is een duidelijke link met de Sint-Jansgilde, genoemd naar Johannes de Doper. Zijn geboortedag is 24 juni, wat dicht valt bij het midzomerfeest. Bij de Septemberkermis ging er een processie uit met het beeld van de H. Lambertus.

De Junikermis vindt nu plaats de zondag voor 23 juni en de Septemberkermis op de zondag voor 17 september.

Sint-Maria-Aalter

Deze woonkern werd pas in de 19de eeuw een parochie en de kerk werd ingewijd op 15 september 1851 onder de aanroeping van O.-L.-Vrouw Hulp der Christenen. In 1808 stelde paus Pius VII een feestdag in voor deze Mariatitel, namelijk op 24 mei.

De kermissen in dit gehucht vonden ook vroeger altijd plaats kortbij een feestdag voor Maria. De Meikermis situeert zich op de 2de zondag van mei, de Augustuskermis de 2de zondag na 15 augustus (belangrijkste feestdag Maria; is ook de zondag na de kermis in Ruiselede, die op de 1ste zondag na de 15de valt; vanaf het ontstaan van de parochie).

Aalter-Brug

De jongste Aalterse parochie is toegewijd aan een Vlaamse heilige, namelijk Godelieve. Haar naamdag valt op 6 juli (meer hierover in R. Defruyt, Van voorhistorisch heiligdom tot een eigen parochiekerk te Aalter-Brug, in Land van de Woestijne, jg. 12 (1989), nrs. 3-4, p. 7-27).

De kermis wordt gevierd de zondag na 6 juli.

 

Nieuws

Overzicht